ESG w agrobiznesie – moda czy konieczność? Jak rolnictwo odpowiada na wyzwania środowiskowe, społeczne i regulacyjne

W 2022 roku susza spowodowała w polskim rolnictwie straty sięgające 13 miliardów złotych, a jednocześnie Unia Europejska finalizowała przełomową dyrektywę CSRD (Corporate Sustainability Reporting Directive). W sektorze agro nastąpiła wtedy istotna zmiana w postrzeganiu kwestii zrównoważonego rozwoju.

ESG – czyli kryteria środowiskowe (Environmental), społeczne (Social) i ładu korporacyjnego (Governance) – stało się praktycznym narzędziem oceny i zarządzania działaniami przedsiębiorstw pod kątem ich wpływu na otoczenie. CSRD natomiast wprowadza obowiązek raportowania niefinansowego, standaryzując sposób, w jaki firmy, w tym podmioty rolno-spożywcze, dokumentują swoje działania w obszarze zrównoważonego rozwoju.

W praktyce oznacza to, że zrównoważony rozwój w rolnictwie przestał być abstrakcyjnym pojęciem z podręczników zarządzania i stał się językiem codziennych decyzji strategicznych w gospodarstwach i przedsiębiorstwach rolnych. Dziś pytanie nie brzmi już „czy wdrażać ESG?”, lecz „jak efektywnie przetrwać i rozwijać się w jego ramach?”. Zrównoważony rozwój w rolnictwie przestaje być jedynie modnym dodatkiem do strategii, lecz staje się fundamentem nowej gry rynkowej, decydującym o konkurencyjności, dostępie do finansowania i odporności sektora na wyzwania przyszłości.

Model rozwoju społeczno-gospodarczego, który wyłania się w odpowiedzi na nowe regulacje ESG, wymaga od firm i gospodarstw rolnych nie tylko innowacyjności, ale także odpowiedzialności za środowisko i społeczeństwo. Gospodarka i przemysł, w tym przemysł rolno-spożywczy, odgrywają kluczową rolę w promowaniu zrównoważonego rozwoju w rolnictwie, wspierając wdrażanie praktyk przyjaznych środowisku i społeczeństwu.

Wdrażanie zasad zrównoważonego rozwoju staje się nieodłącznym elementem strategii firm i gospodarstw. Zrównoważenie pomiędzy rozwojem gospodarczym, środowiskowym i społecznym jest kluczowe dla trwałego postępu sektora rolnego.

Ustalenie jasnych zasad i standardów działania pozwala na skuteczne zarządzanie ryzykiem oraz budowanie zaufania w relacjach z partnerami biznesowymi i konsumentami. Zasady te są fundamentem wdrażania zrównoważonego rozwoju w rolnictwie.

Inwestycja w przyszłość oznacza nie tylko ochronę środowiska, ale także budowanie odporności sektora na zmiany klimatyczne i rynkowe. Społeczny wymiar zrównoważonego rozwoju w rolnictwie podkreśla znaczenie jakości życia i równowagi w społecznościach wiejskich.

Zrównoważony rozwój w rolnictwie – wprowadzenie

Zrównoważony rozwój to dziś nie tylko modne hasło, ale realna konieczność, która wyznacza kierunek dla całego sektora rolnictwa. W praktyce oznacza on taki model rozwoju społeczno-gospodarczego, który pozwala zaspokajać potrzeby obecnych pokoleń, nie odbierając tej szansy przyszłym pokoleniom. W rolnictwie zrównoważony rozwój przekłada się na dążenie do produkcji wysokiej jakości żywności i surowców rolnych przy jednoczesnej trosce o środowisko naturalne, dobrostan zwierząt oraz warunki życia i pracy rolników, pracowników i społeczności lokalnych.

Rolnictwo, jako jeden z największych użytkowników zasobów naturalnych, takich jak woda, gleba czy energia, stoi dziś przed ogromnym wyzwaniem. Zmiany klimatyczne, degradacja gleb, ograniczona dostępność wody i rosnące oczekiwania społeczne sprawiają, że wdrażanie zasad zrównoważonego rozwoju staje się nie tylko odpowiedzialnością, ale wręcz warunkiem utrzymania konkurencyjności i bezpieczeństwa produkcji. Ochrona zasobów naturalnych to nie tylko troska o środowisko, ale także o przyszłość rolnictwa i zapewnienie stabilnych dostaw żywności dla wszystkich.

Wspieranie zrównoważonego rolnictwa wymaga zaangażowania wielu stron – od instytucji publicznych, przez przemysł rolno-spożywczy, po społeczności lokalne. Kluczem do sukcesu jest wdrażanie innowacji i nowoczesnych technologii, które pozwalają na zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych, optymalizację zużycia energii i wody oraz poprawę dobrostanu zwierząt. Tylko dzięki współpracy i otwartości na zmiany możliwe jest osiągnięcie celów zrównoważonego rozwoju, takich jak zapewnienie dostępności żywności, ochrona środowiska i wspieranie rozwoju społeczno-gospodarczego na obszarach wiejskich.

Aby zrównoważony rozwój w rolnictwie stał się rzeczywistością, konieczne jest ustalenie jasnych zasad i standardów, które będą obowiązywać w całym sektorze. Dotyczą one nie tylko ochrony środowiska naturalnego, ale także dobrostanu zwierząt, warunków pracy rolników i pracowników oraz jakości i bezpieczeństwa produkcji. Wdrażanie tych zasad wymaga nieustannej edukacji, szkoleń i wymiany doświadczeń, a także ścisłej współpracy pomiędzy wszystkimi uczestnikami rynku.

Podsumowując, zrównoważone rolnictwo to nie tylko odpowiedź na wyzwania współczesności, ale także inwestycja w przyszłość – zarówno dla środowiska, jak i dla ludzi. To właśnie zrównoważony rozwój jest kluczem do ochrony zasobów naturalnych, zapewnienia trwałości produkcji żywności i budowania silnych, odpornych społeczności lokalnych. Wspieranie tej transformacji to wspólna odpowiedzialność i szansa na osiągnięcie długofalowych korzyści dla całego społeczeństwa.

Od degradacji do regeneracji

Rolnictwo znajduje się w paradoksalnej sytuacji – jest zarówno ofiarą, jak i sprawcą zmian klimatycznych. Z jednej strony przyczynia się do emisji gazów cieplarnianych, z drugiej – jest narażone na skutki tych zmian, takie jak ekstremalne zjawiska pogodowe czy degradacja gleby. Według raportu FAO z 2024 roku globalne emisje gazów cieplarnianych z systemów żywnościowych w 2022 roku wyniosły około 16,2 miliarda ton ekwiwalentu CO₂, co stanowi około 30% całkowitych emisji antropogenicznych. Z tej liczby 44% pochodzi z metanu, głównie w wyniku fermentacji żwaczowej u przeżuwaczy, a 22% to podtlenek azotu pochodzący głównie z nawozów azotowych. W Europie sytuacja wygląda nieco lepiej, ale rolnictwo wciąż odpowiada za około 10% emisji gazów cieplarnianych. W UE emisje te od 2005 roku wykazują trend spadkowy, a między 2022 a 2023 rokiem odnotowano kolejne, niewielkie spadki. Równocześnie sektor zmaga się z degradacją gleby, która traci próchnicę szybciej, niż jest odbudowywana, zanieczyszczeniem rzek azotanami oraz utratą bioróżnorodności w wyniku intensyfikacji produkcji rolniczej.

Na szczęście pojawiają się konkretne rozwiązania przynoszące realne rezultaty. Świadczy to o tym, że wdrażanie praktyk przyjaznych środowisku w polskim rolnictwie przestaje być postulatem idealistów, a coraz częściej staje się realną drogą do zwiększania konkurencyjności gospodarstw. Co istotne, korzyści te są mierzalne – zarówno w wymiarze ekologicznym, jak i ekonomicznym. Poniżej przedstawiono wybrane przykłady potwierdzające tę tendencję.

Uprawa bezorkowa – mniej pługa, więcej zysku

Nie trzeba wierzyć na słowo – wystarczy wyjść zobaczyć realne przykłady. Gospodarstwo w Wielkopolsce (300 ha) od dwóch sezonów zrezygnowało z klasycznej orki na rzecz uprawy bezorkowej, stosując Amazone Ceus-2TX, który pozwolił ograniczyć spalanie paliwa o 30%. Zamiast czterech przejazdów wystarczają dwa – a czas spędzony na polu skraca się proporcjonalnie. W efekcie paliwo kupione na zapas wystarcza teraz na dwa tygodnie dłużej, a w kieszeni pozostaje dodatkowo 12–15 tys. zł rocznie.

W Niemczech, gdzie uprawa bezorkowa ma już ugruntowaną pozycję, rolnicy doceniają maszyny takie jak KUHN Performer 4000, które znakomicie radzą sobie z rozdrabnianiem ogromnych ilości resztek po kukurydzy. Dzięki temu gleba szybciej „trawi” słomę i obornik, co przekłada się na ograniczenie ryzyka wystąpienia chorób, lepsze wykorzystanie składników pokarmowych i wyższe plony – bez konieczności dodatkowych nakładów na nawozy.

Polscy rolniczy coraz częściej przekonują się, że odejście od tradycyjnego pługa to nie tylko ekologiczny kaprys, ale przede wszystkim prosty rachunek ekonomiczny. Dzięki modelowi uprawy bezorkowej, który można wdrażać w dwóch wariantach, rolnicy osiągają realne oszczędności: mniej paliwa, krótszy czas pracy, a przede wszystkim – lepsza kondycja gleby. To wszystko przekłada się na większe zyski i stabilność ekonomiczną gospodarstw.

Biogazownie mleczarskie na Podlasiu

Mlekovita to przykład, jak w agrobiznesie ESG staje się koniecznością i strategiczną decyzją biznesową o wysokiej stopie zwrotu. Przykład nowoczesnej biorafinerii pokazuje, jak rolnictwo może skutecznie odpowiadać na wyzwania środowiskowe, społeczne i regulacyjne, dążąc do równowagi między wzrostem gospodarczym, poprawą jakości życia i dbałością o środowisko.

W kontekście wyzwań środowiskowych, instalacja w Wysokiem Mazowieckiem, oficjalnie otwarta w 2024 roku, umożliwia pełne wykorzystanie odpadów organicznych, czyli osadów poflotacyjnych, serwatki i innych pozostałości z produkcji mleczarskiej przekształcając je w biogaz. Dzięki temu Mlekovita znacząco redukuje swój wpływ na środowisko, osiągając ograniczenie emisji CO₂ o 9500 ton rocznie.

Fabryka Biofermentacji przynosi wymierne zyski. W ciągu pierwszych 12 miesięcy (od maja 2024 r. do maja 2025 r.) wygenerowała 11,2 GWh energii elektrycznej oraz 10,8 GWh energii cieplnej, pokrywając 30% zapotrzebowania energetycznego całego zakładu. Świadczy to o tym, że inwestycje proekologiczne są rentowne, zwiększają bezpieczeństwo energetyczne i przewidywalność kosztów operacyjnych, co jest kluczowe dla stabilności biznesu i daje przewagę dzisiaj oraz zapewnia stabilność na przyszłość.

Mlekovita, jako lider i pionier w branży mleczarskiej, od co najmniej dekady wdraża rozwiązania prośrodowiskowe, które stanowią wzór dla innych firm. Takie podejście świadczy o świadomym zarządzaniu zasobami i odpowiedzialnym kreowaniu biznesu, co jest fundamentalne w obliczu rosnących wymagań regulacyjnych i społecznych oczekiwań wobec agrobiznesu.

Rolnictwo regeneratywne w Wielkopolsce

Innym, świetnym przykładem jest Gospodarstwo Jagrol, które aktywnie kontynuuje i rozwija regeneratywny system zarządzania glebą. Działania skupiają się tu na poprawie pojemności wodnej gleby, co osiągane jest poprzez maksymalne zatrzymywanie wody, minimalizację zabiegów uprawowych oraz znaczące ograniczenie zużycia nawozów sztucznych. Zamiast tego, Jagrol stawia na nawozy organiczne i zielone poplony, które nie tylko wzbogacają glebę, ale także podwajają jej zdolność do magazynowania wody i łagodzą skutki zmian klimatycznych.

W trosce o środowisko Jagrol wykorzystuje również pasy zadrzewień śródpolnych, które, jak wykazano, mogą ograniczać erozję nawet o 50%. Rolnictwo precyzyjne pozwala na szczegółowe badanie gleby i dostosowanie agrotechniki, w tym regulacji pH, do zmiennych warunków na polach podzielonych na kilkuhektarowe działki.

Tym, co wyróżnia Jagrol w regionie, jest rozbudowany system małej retencji. Spółka posiada 140 hektarów zbiorników retencyjnych wraz z pełną infrastrukturą nawadniającą. Profesjonalne zastawki umożliwiają zgromadzenie około 900 tysięcy m³ wody, co pozwala na nawodnienie dwukrotności powierzchni pól uprawianych pod ziemniaki. Zbiorniki te, oprócz funkcji irygacyjnych, znacząco wpływają na mikroklimat i stały się siedliskiem licznych gatunków ptaków wodnych i błotnych, przyciągając ornitologów i wzbogacając lokalne ekosystemy. Wszystkie te działania skutecznie podnoszą potencjał plonotwórczy, redukują koszty i zabezpieczają zysk, jednocześnie regenerując środowisko naturalne.

Wskazane przykłady pokazują, że innowacje w polskim rolnictwie – od bezorkowych technik upraw, przez lokalne biogazownie, aż po cyfrowe platformy rolnicze i praktyki regeneracyjne, przynoszą mierzalne rezultaty. Wzrost zawartości materii organicznej w glebie, redukcja emisji gazów cieplarnianych, zmniejszenie kosztów nawożenia czy własna produkcja energii to nie wizje przyszłości, lecz praktyczne i policzalne efekty, które stają się fundamentem nowoczesnego, zrównoważonego rolnictwa w Polsce.

Ład korporacyjny — transparentność jako waluta

W świecie, gdzie inwestorzy giełdowi analizują raporty ESG z taką samą uwagą jak sprawozdania finansowe, ład korporacyjny przestał być domeną wielkich korporacji. Dyrektywa CSRD, choć w pierwszej kolejności obejmuje duże podmioty, tworzy efekt domina. Rolnicy i przetwórcy, którzy dostarczają im surowce muszą się dostosować do nowych realiów. Taksonomia UE z kolei definiuje, co naprawdę oznacza „zielona inwestycja”. Rolnik inwestujący np. w agroleśnictwo może liczyć na preferencyjne kredyty, bo jego działalność spełnia rygorystyczne kryteria środowiskowe (Rozporządzenie UE 2020/852). Banki już to rozumieją i oferują „zielone finansowanie” z marżą uzależnioną od wyników wdrażania zrównoważonych rozwiązań, technologii produkcji czy inwestycji. Tak więc ESG nie jest tylko zachcianką regulatorów, ale nową rzeczywistością rynkową, gdzie transparentność staje się walutą.

Kompas we mgle zmian

Unijna strategia „Od pola do stołu” to przede wszystkim konkretne cele, do których należą między innymi redukcja pestycydów o 50%, nawozów o 20% i 25% areału pod uprawami ekologicznymi do 2030 roku (Komisja Europejska, Farm to Fork Strategy, 2020). Dla wielu rolników brzmi to abstrakcyjnie, ale dla innowatorów stanowi ogromną szansę.

Warto w tym miejscu wspomnieć o tzw. dyrektywie Omnibus, która choć mniej medialna niż CSRD, wprowadziła szereg ułatwień i uproszczeń w korzystaniu z funduszy unijnych, w tym dla inwestycji prośrodowiskowych i społecznych w rolnictwie. Omnibus umożliwił np. bardziej elastyczne podejście do płatności bezpośrednich, uproszczenie procedur dla małych gospodarstw oraz większą swobodę w realizacji działań z zakresu zrównoważonego rozwoju (źródło: Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/2393). Dzięki temu rolnicy mogą szybciej wdrażać innowacje w obszarze ESG, korzystając z uproszczonych ścieżek finansowania i rozliczania projektów.

Należy wspomnieć dyrektywę dotyczącą due diligence, która, choć wciąż w fazie implementacji, już wpływa na relacje w łańcuchu dostaw. Wielcy przetwórcy coraz częściej wymagają od swoich dostawców dowodów na etyczne i odpowiedzialne pozyskiwanie surowców. Takie wymagania pełnią funkcję mechanizmu ochrony przed ryzykiem reputacyjnym, które w dzisiejszych warunkach może kosztować firmę setki milionów złotych.

Jak przygotować się do tych zmian? Pierwszym krokiem jest pomiar kluczowych wskaźników zrównoważonego rozwoju – takich jak ślad węglowy, zużycie wody czy zgodność z regulacjami dotyczącymi godziwych i bezpiecznych warunków pracy. Nawet proste narzędzia, takie jak Cool Farm Tool, pozwalają uzyskać wstępny obraz sytuacji i wskazują obszary wymagające poprawy.

Kolejne działania obejmują m.in. optymalizację strategii nawożenia i ochrony roślin, poprawę standardów BHP czy wdrożenie kodeksu etycznego w przedsiębiorstwie. Kluczowe jest, aby nie czekać na obowiązkowe wdrożenie nowych regulacji, lecz działać prewencyjnie. Warto opracować solidny plan, konsekwentnie go realizować i w ten sposób budować przewagę konkurencyjną oraz zabezpieczyć firmę przed ryzykiem.

Zrównoważony rozwój w rolnictwie – od strategii do realizacji

Wiodące grupy rolne już dziś wyznaczają kierunki, którymi mogą podążać mniejsze podmioty sektora. Mlekovita, inwestując w biogazownie i programy wsparcia lokalnych społeczności, nie tylko skutecznie redukuje emisje, lecz także buduje markę odporną na kryzysy. Tymbark, dzięki systemom jakości i bezpieczeństwa oraz systematycznym audytom, zyskuje zaufanie zarówno konsumentów, jak i partnerów biznesowych.

Dla mniejszych jednostek droga do wdrożenia ESG może wydawać się wymagająca, ale pozostaje w pełni realna. Warto rozpocząć od szczegółowej analizy kluczowych obszarów, takich jak emisje gazów cieplarnianych, gospodarka wodna, zatrudnienie i bezpieczeństwo pracy, praktyki nawożenia i stosowania środków ochrony roślin, a także relacje z lokalnymi społecznościami. Istotne jest, by nie próbować wprowadzać zmian we wszystkich obszarach jednocześnie, ale robić to sukcesywnie.

Dostępne wsparcie, takie jak doradztwo w Ośrodkach Doradztwa Rolniczego, środki z PROW, zrównoważone finansowanie czy dedykowane platformy cyfrowe, może znacząco ułatwić wdrożenie ESG. Jest to proces, który przypomina bieg z przeszkodami, ale każdy kolejny, nawet niewielki krok przybliża gospodarstwo do osiągnięcia celów zrównoważonego rozwoju.

Konieczność, która tworzy wartość

Zrównoważony rozwój w rolnictwie nie jest chwilową modą ani narzędziem „zielonego marketingu”. Dzisiaj jest to obowiązek wynikający z fizyki planety, oczekiwań społeczeństwa i logiki rynku. Jednocześnie stanowi ogromną szansę dla rolnictwa. Firmy, które już dziś inwestują w zrównoważone praktyki, zdobywają przewagę konkurencyjną – obniżają koszty produkcji, uzyskują dostęp do zielonych finansów, budują lojalność konsumentów i zwiększają odporność na kryzysy.

Rolnik, który dba o glebę, osiąga lepsze plony. Przetwórca, który traktuje pracowników uczciwie, ma stabilniejszą kadrę. Spółdzielnia, która angażuje lokalną społeczność, tworzy markę, która przetrwa pokolenia.

Nie ma już czasu na wahanie. Zmiany klimatu przyspieszają, regulacje wchodzą w życie, a konsumenci podejmują decyzje zakupowe świadomie. ESG działa jak kompas wskazując kierunek w świecie pełnym niepewności. Lepiej zacząć od małych kroków niż czekać, aż zmiany nas zaskoczą. Przyszłość rolnictwa kształtujemy dziś – na każdym polu, w każdej decyzji, w każdym raporcie ESG. To nie tylko wybór, lecz odpowiedzialność i niepowtarzalna szansa.

Źródła:

• Raport FAO 2024 https://www.fao.org/statistics/highlights-archive/highlights-detail/greenhouse-gas-emissions-from-agrifood-systems.-global–regional-and-country-trends–2000-2022/en?
• Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/2393 (Omnibus)https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=CELEX%3A32017R2393
• European Environment Agency, 2023 https://www.eea.europa.eu/en/analysis/indicators/greenhouse-gas-emissions-from-agriculture?
• Komisja Europejska, „Farm to Fork Strategy”, 2020 https://food.ec.europa.eu/horizontal-topics/farm-fork-strategy_en
• Women’s role in greening European agriculture https://projects.research-and-innovation.ec.europa.eu/en/horizon-magazine/seeds-change-womens-role-greening-european-agriculture?
• IUNG-PIB, „Raport o suszy rolniczej w Polsce 2022” https://www.iung.pl/2022/09/15/klimatyczny-bilans-wodny-dla-okresu-od-11-lipca-do-10-wrzesnia-2022-roku/
• Rozporządzenie UE 2020/852 (Taksonomia)https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=CELEX%3A32020R0852
• Dyrektywa CSRD https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=CELEX%3A32022L2464

Zobacz też: AI w agro marketingu – fakty, mity i praktyka w Polsce

Łączymy marki agro z rolnikami
od ponad 20 lat.

Porozmawiaj z nami o swojej kampanii i zacznij trafiać do właściwych odbiorców.